Trường Quốc Học Huế là một trong những ngôi trường trung học phổ thông danh giá nhất Việt Nam. Nổi tiếng với kỳ thi tuyển sinh khắt khe và chất lượng học sinh xuất sắc, Quốc Học Huế còn là một trong những ngôi trường lâu đời nhất cả nước và là một di sản văn hóa quý báu. Dạo bước trên những con đường rợp bóng cây xanh mát, Quốc Học Huế không chỉ đơn thuần kể lại câu chuyện lịch sử, chính trị – xã hội của mình mà còn hiện lên như một sự kết hợp hài hòa của các yếu tố thể hiện sự tồn tại bền bỉ qua bao biến cố lịch sử. Ngôi trường đã đào tạo ra nhiều nhân vật kiệt xuất của Việt Nam trong lịch sử hiện đại, và quá khứ của nó phản ánh những chuyển giao quyền lực và chính trị đầy biến động trong nửa đầu thế kỷ 20.
Toàn cảnh trường Quốc Học Huế
Lịch sử Trường Quốc Học Huế
Trường Quốc Học (nghĩa là học tập quốc gia) được thành lập năm 1896 dưới triều vua Thành Thái để đào tạo con em hoàng tộc và quan lại. Vào thời điểm này, thực dân Pháp đã hoàn thành việc chiếm đóng Đông Dương và bắt đầu can thiệp vào nền tự chủ văn hóa của Việt Nam. Năm 1916, trường được cải tạo và mở rộng tuyển sinh cho con em tầng lớp tinh hoa và quan chức thuộc địa. Cổng chính mang tính biểu tượng và kiến trúc thuộc địa từ thời kỳ này vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Trường Hai Bà Trưng, nằm cạnh Quốc Học Huế, cũng được mở cửa vào khoảng thời gian này để đào tạo nữ sinh có địa vị xã hội tương tự.
Cổng trường Quốc Học Huế
Năm 1936, trường tiếp tục được cải tạo và trở thành trường Lycée của Pháp. Chương trình giảng dạy bằng tiếng Pháp và chữ quốc ngữ nhằm kiểm soát giới trí thức Việt Nam và đàn áp phong trào dân tộc đang ngày càng lớn mạnh. Quốc Học Huế nhanh chóng trở thành cái nôi của các học giả và trí thức trẻ. Chương trình học do Pháp kiểm soát cung cấp cho học sinh các môn học phương Tây như nghệ thuật và triết học, nhưng không đủ để dập tắt tinh thần chống thực dân. Khi bị quản thúc tại gia ở Huế, nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu đã viết một bài thơ gửi học sinh Quốc Học Huế, kêu gọi họ tìm đường giải phóng dân tộc: “[…] Đừng ham chơi, đừng ham mặc, ham ăn, Dựng gan óc lên đánh tan sắt lửa. Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ, Mới thế này là mới hỡi chư quân! […]” (Trích đoạn bài thơ “Bài Ca Chúc Tết Thanh Niên” của Phan Bội Châu (17/03/1926)).
Khuôn viên trường Quốc Học Huế
Khi phong trào chống thực dân leo thang thành xung đột vũ trang giữa Pháp và Việt Minh, trường Quốc Học đã di dời khỏi thành phố đến tỉnh Hà Tĩnh từ năm 1945 cho đến khi chiến tranh kết thúc vào năm 1955. Sự sụp đổ của Đông Dương thuộc Pháp cũng đồng nghĩa với việc Việt Nam bị chia cắt và triều đại nhà Nguyễn kết thúc. Mặc dù Huế đã mất đi vị thế là kinh đô và quyền lực hành chính, nhưng cựu học sinh của Quốc Học đã tiếp tục đảm nhận những vai trò quan trọng trong lịch sử chính trị của đất nước. Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp đã lãnh đạo thành công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và trở thành Chủ tịch nước và Đại tướng của miền Bắc Việt Nam. Một học sinh khác, Ngô Đình Diệm, đã trở thành tổng thống đầu tiên của miền Nam Việt Nam trong một bối cảnh đầy tranh cãi. Nhiều cựu học sinh nổi tiếng khác bao gồm Thủ tướng Phạm Văn Đồng, các nhà văn và nghệ sĩ Xuân Diệu, Tố Hữu, Điềm Phùng Thị, các nhà khoa học Tạ Quang Bửu, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ và các nhạc sĩ Trần Hoàn, Châu Kỳ, Nguyễn Văn Thương.
Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, Quốc Học Huế tiếp tục hoạt động như một cơ sở giáo dục, đồng thời loại bỏ những ảnh hưởng của thực dân Pháp khỏi chương trình giảng dạy. Trường cũng chấm dứt chế độ giáo dục đơn giới tính và cho phép nam nữ học chung. Năm 2012, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận Quốc Học Huế là trường chuyên dành cho học sinh năng khiếu.
Quốc Học Huế ngày nay
Quốc Học Huế tiếp tục đào tạo những học sinh xuất sắc nhất khu vực và vẫn được coi là một trong những trường trung học phổ thông tốt nhất cả nước. Học sinh chỉ có thể nhập học tại Quốc Học sau khi vượt qua kỳ thi tuyển sinh nghiêm ngặt. Khoảng 6000 thí sinh tham dự kỳ thi vào cuối mỗi năm học, nhưng chỉ có 400 em được nhận vào trường.
Tượng đài Hồ Chí Minh trong sân trường Quốc Học Huế
Mặc dù đã thoát khỏi chương trình học do Pháp kiểm soát từ lâu, nhưng những công trình kiến trúc lâu đời của Quốc Học Huế khiến nó trở thành một trong những ngôi trường đẹp nhất Việt Nam. Khuôn viên trường bao gồm ba dãy nhà với 42 phòng học, một tòa nhà trung tâm với hội trường lớn và một thư viện rộng rãi. Ngoài ra còn có sân bóng đá, sân cầu lông, sân bóng rổ, bể bơi, căng tin và ký túc xá cho học sinh ở xa nhà. Tượng đồng Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặt trang trọng giữa sân trường. Trên đỉnh một tòa nhà là dòng chữ “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về việc hoài bão của những học sinh chăm chỉ gắn liền với vận mệnh đất nước.
Cổng trường Quốc Học Huế nhìn từ xa
Quốc Học Huế không phải là điểm dừng chân bắt buộc cho tất cả du khách đến Huế, nhưng là điểm tham quan thú vị cho những ai muốn tìm hiểu về một phần quan trọng của lịch sử hiện đại Việt Nam. Quốc Học là một trong số ít những địa điểm còn sót lại đại diện cho những quyền lực và cuộc đấu tranh của dân tộc trong quá khứ. Ngày nay, Quốc Học đã bước vào một giai đoạn lịch sử hòa bình hơn và tiếp tục đào tạo ra những học sinh ưu tú cho đất nước. Du khách có thể tham quan khuôn viên trường Quốc Học khi không có giờ học. Thời gian tham quan tốt nhất là từ 11:00 đến 13:00 hoặc 16:00 đến 18:00 hoặc trong các ngày nghỉ lễ. Địa chỉ: 12 Lê Lợi, Vĩnh Ninh, Huế.
